Oprogramowanie sprzętowe

BIOS / UEFI

Pierwsze oprogramowanie uruchamiane po włączeniu komputera — inicjalizuje sprzęt i startuje system operacyjny.

Interfejs UEFI — nowoczesna wersja BIOS z obsługą myszy i grafiką

Co to jest?

BIOS (Basic Input/Output System) to oprogramowanie zapisane na małym chipie na płycie głównej. Uruchamia się jako pierwsze — jeszcze przed systemem operacyjnym.

Nowszy standard to UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) — zastąpił klasyczny BIOS. Ma graficzny interfejs z obsługą myszy, obsługuje dyski powyżej 2 TB i bezpieczny rozruch (Secure Boot). W potocznej mowie oba określenia używa się zamiennie.

Do czego służy?

Sprawdza poprawność sprzętu przy starcie — procedura POST (Power-On Self Test)
Inicjalizuje CPU, RAM, dyski i inne urządzenia
Określa kolejność bootowania (dysk, USB, sieć)
Pozwala ustawić prędkość wentylatorów i monitorować temperatury
Umożliwia podkręcanie (overclocking) CPU i RAM
Włącza lub wyłącza wbudowane funkcje płyty (sieć, audio, USB)

Najważniejsze parametry

Wejście do BIOS

Del / F2 / F12

Klawisz wciskany przy starcie — zależy od producenta płyty

Boot order

Kolejność bootowania

Z którego nośnika system ładuje się jako pierwszy

XMP / EXPO

Profil RAM

Aktywuje pełną prędkość RAM — domyślnie wyłączone

Secure Boot

Wł. / Wył.

Weryfikuje podpis cyfrowy systemu — wymagane dla Windows 11

TPM

v2.0

Układ bezpieczeństwa — wymagany przez Windows 11

Wersja firmware

Aktualizacja BIOS

Aktualizacja może dodać obsługę nowych procesorów

Typowe problemy

RAM działa na 2133 MHz zamiast 3200 MHz — nie włączono profilu XMP/EXPO w BIOS

Komputer nie bootuje z USB — USB nie jest pierwsze w kolejności bootowania lub Secure Boot blokuje nośnik

Reset ustawień BIOS — rozładowana bateria CR2032 na płycie głównej powoduje utratę ustawień

Nieudana aktualizacja BIOS — przerwanie aktualizacji może "ubrickować" płytę — zawsze aktualizuj z zasilaczem podpiętym

Ciekawostka

🔋

Na każdej płycie głównej znajduje się mała bateria CR2032 (taka jak w zegarku). Zasila ona pamięć CMOS, w której przechowywane są ustawienia BIOS i zegar czasu rzeczywistego. Bateria wystarcza na 5–10 lat. Po jej wyjęciu BIOS resetuje się do ustawień fabrycznych, a komputer „zapomina" datę i godzinę.