Podzespół

Procesor (CPU)

Centralny układ przetwarzający dane — „mózg" każdego komputera.

Procesor (CPU) — widok od strony pinów / matrycy

Co to jest?

Procesor (CPU — Central Processing Unit) to główny układ scalony komputera odpowiedzialny za wykonywanie instrukcji programów. Fizycznie to mały chip montowany w gnieździe socket na płycie głównej.

Zbudowany jest z miliardów tranzystorów. Współczesne procesory mają wiele rdzeni — każdy rdzeń może niezależnie wykonywać obliczenia.

Do czego służy?

Wykonuje obliczenia arytmetyczne i logiczne (dodawanie, porównywanie, decyzje)
Uruchamia system operacyjny i wszystkie programy
Zarządza przesyłaniem danych między podzespołami
Obsługuje wejście i wyjście (klawiatura, sieć, ekran)
Koordynuje pracę pozostałych komponentów przez płytę główną

Najważniejsze parametry

Taktowanie

GHz

Liczba cykli na sekundę. Więcej = szybciej, np. 3,6 GHz

Liczba rdzeni

Cores

Każdy rdzeń to osobna jednostka obliczeniowa

Wątki

Threads

Wirtualne rdzenie (Hyper-Threading / SMT)

Pamięć podręczna

Cache L1/L2/L3

Szybka pamięć wewnątrz CPU, przyspiesza dostęp do danych

TDP

Watty (W)

Pobór mocy / wymagane chłodzenie

Socket

AM5 / LGA1700

Typ gniazda — musi pasować do płyty głównej

Typowe problemy

Przegrzewanie się — za słabe chłodzenie, wysychająca pasta termoprzewodząca lub zablokowany wentylator

Throttling — CPU automatycznie zwalnia, gdy jest za gorący, by uniknąć uszkodzenia

Niezgodność socketu — próba zamontowania CPU w niepasującej płycie głównej (np. Intel w AMD)

Uszkodzone piny — przy nieostrożnym montażu (dotyczy platform Intel LGA)

Ciekawostka

⚡

Pierwszy komercyjny procesor — Intel 4004 z 1971 roku — miał zaledwie 2300 tranzystorów i taktowanie 740 kHz. Współczesny AMD Ryzen 9 ma ich ponad 13 miliardów i działa z częstotliwością do 5,7 GHz. To wzrost o ponad 5 milionów razy w 50 lat.